Jolon

АҚШ-тың көрікті Сан-Антонио алқабында орналасқан Джолон атты шағын елді мекеннің тарихы тереңнен бастау алады. Қаланың атауы салинан үндіс тайпасының тілінен шыққан және аударғанда «Өлі емендер алқабы» немесе «Қамыс өсетін жер» дегенді білдіреді. Бұл атау ғасырлар бойы жергілікті американдықтардың мекені болған аймақтың мистикалық атмосферасы мен табиғи байлығын көрсетеді.

Қаланың батыс өркениетінің бөлігі ретіндегі ресми шежіресі 1771 жылғы 14 шілдеден басталады. Дәл осы күні әулие Джуниперо Серра әйгілі Калифорния миссиялары тізбегіндегі үшінші нысан — Сан-Антонио-де-Падуа миссиясының негізін қалады. Алқаптың шалғайда орналасуы мұнда испандық миссионерлер мен салинан халқы қатар өмір сүріп, еңбек еткен, ауыл шаруашылығына негізделген аймақтың ерте экономикалық құрылымын қалыптастырған бірегей мәдени ошақтың құрылуына ықпал етті.

XIX ғасырда Джолон таза діни орталықтан Жабайы Батыстың қыз-қыз қайнаған сауда нүктесіне айналып, трансформацияны бастан өткерді. Орналасқан жерінің арқасында қала Калифорнияның жағалауы мен ішкі аудандары арасында қатынайтын дилижанстар үшін маңызды аялдама болды. Географиялық фактор негізгі рөл атқарды: мұнда саяхатшылардың, саудагерлер мен авантюристердің жолдары түйісіп, оның маңызды тарихи нысан ретінде одан әрі дамуының негізін қалады.

Калифорния штаты, АҚШ, Джолон тарихындағы негізгі белестер:

• 14 шілде 1771: Әулие Джуниперо Серраның аймақтың рухани орталығына айналған Сан-Антонио-де-Падуа миссиясының негізін қалауы.
• XVIII ғасырдың аяғы: Миссионерлік шаруашылықтың гүлденуі және салинан үндістерінің алқаптың жаңа экономикалық өміріне белсенді араласуы.
• 1834: Миссияларды секуляризациялау процесі, бұл діни кешеннің уақытша құлдырауына және жерлерді қайта бөлуге әкелді.
• XIX ғасырдың екінші жартысы: Джолон Монтерейден келетін жолдағы дилижанстар үшін стратегиялық маңызды аялдамаға айналды.
• 1890-жылдар: Қаланың сауда хабы ретіндегі мәртебесін нығайтқан Тидболл дүкенінің (Tidball Store) ағаш ғимаратының құрылысы.
• 1922: Медиамагнат Уильям Рэндольф Херст үшін Джулия Морганның жобасы бойынша «Гасиенда» аңшылық үйі құрылысының басталуы.
• 1940: АҚШ үкіметінің Fort Hunter Liggett әскери базасын құру үшін жерлерді сатып алуы.
• 1941: Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери операцияларды қолдау үшін Hunter AAF (HGT) әуежайының құрылысы.
• 1940-жылдар – 1950-жылдар: Миссия ғимараттарына тарихи кейпін қайтарған ауқымды реставрация жұмыстары.
• Қазіргі уақыт: Сан-Антонио-де-Падуа миссиясы жұмыс істеп тұрған приход және маңызды туристік нысан ретінде қызмет етуде.

Джолонның дамуы оның құнарлы алқаптағы географиялық орналасуымен және Калифорнияның әртүрлі аймақтары арасындағы байланыстырушы рөлімен айқындалды. Елді мекеннің тарихы — оқшауланған діни орталықтан маңызды көлік хабына, соңында АҚШ-тағы әскери база аумағындағы бірегей тарихи қорыққа дейінгі жол.

Әр дәуір қала құрылымында өз ізін қалдырды: испандық әсер ұйымдасқан ауыл шаруашылығы мен дінді, Жабайы Батыс кезеңі — сауда қарқыны мен саяхатшыларға арналған инфрақұрылымның дамуын әкелді, ал XX ғасыр бұл жерлерді элитаның демалыс орнына және стратегиялық әскери нысанға айналдырды. Бұл өзгерістер халық санының аздығына қарамастан Джолонға өзінің ерекшелігін сақтауға мүмкіндік берді.

Джолон тарихындағы маңызды белестер:

• 1771 жыл: Сан-Антонио-де-Падуа миссиясының негізі қалануы, бұл испандық отарлаудың және жергілікті халықтың мәдени интеграциясының бастауы болды.
• XIX ғасырдың ортасы: Елді мекеннің дилижанстар үшін негізгі аялдама ретінде қалыптасуы, бұл сауданың дамуына және әйгілі Тидболл дүкенінің құрылысына серпін берді.
• 1920-жылдар: Уильям Рэндольф Херсттің тапсырысымен «Гасиенда» құрылысының салынуы, бұл аймақты сол кездегі ықпалды адамдардың тартылыс орталығына айналдырды.
• 1940-жылдардың басы: Жердің едәуір бөлігінің Hunter AAF әскери базасының қажеттіліктеріне берілуі, бұл аймақ мәртебесін түбегейлі өзгертіп, көптеген тарихи ескерткіштердің сақталуын қамтамасыз етті.
• Қазіргі уақыт: Миссияның белсенді приход және ескі Калифорния рухын сақтаған туристік нысан ретінде қайта жандануы.

Джолонның архитектуралық бейнесі — ерте Калифорния атмосферасын сақтап қалған әртүрлі дәуірлердің бірегей үйлесімі. Аймақтың басты інжу-маржаны — 1771 жылы іргесі қаланған Сан-Антонио-де-Падуа миссиясы. Бұл қалың адоб қабырғаларымен, аркадаларымен және субұрқақтары бар ішкі аулаларымен ерекшеленетін испандық отаршылдық стильдің тамаша үлгісі. Мұқият реставрациядан кейін миссия өзінің XVIII ғасырдағы шынайы кейпін сақтап, туристерге Жаңа Дүниедегі еуропалық сәулет өнерінің бастауларымен танысуға мүмкіндік береді.

XX ғасырдың басында ландшафт зайырлы архитектуралық туынды — «Гасиенда» (The Hacienda) ғимаратымен толықты. Танымал сәулетші Джулия Морган медиамагнат Уильям Рэндольф Херст үшін жобалаған бұл нысан Mission Revival стилінде орындалған. Ғимарат ежелгі миссиялардың ерекшеліктерін сәнді аңшылық үйінің жайлылығымен үйлестіріп, алқаптың қатал табиғатымен талғампаз контраст жасайды.

Қарапайым болғанымен, тарихи маңызы кем түспейтін нысан — Тидболл дүкені (Tidball Store). XIX ғасырдың аяғындағы бұл ағаш құрылыс Жабайы Батыс сәулетінің классикалық үлгісі болып табылады. Формалардың қарапайымдылығы мен ғимараттың функционалдылығы Джолон дилижанс жолдарындағы қыз-қыз қайнаған сауда торабы болған кездерді еске салады. Бүгінде бұл құрылыс ашық аспан астындағы мұражай ретінде қызмет етіп, аймақтың тарихи бейнесін толықтырып тұр.

Джолонның және оның АҚШ-тағы айналасының тарихы тек осы аймақтың ғана емес, бүкіл Калифорнияның келбетін қалыптастырған тұлғалардың есімдерімен тығыз байланысты:

• Джуниперо Серра (Junípero Serra): 1771 жылы Сан-Антонио-де-Падуа миссиясының негізін қалаған католик әулиесі және миссионер. Оның қызметі алқаптың заманауи дамуына жол ашты.
• Джулия Морган (Julia Morgan): Калифорниядағы танылған алғашқы әйел сәулетші. Ол 1920-жылдары керемет «Гасиенданы» жобалап, Джолонға талғампаз архитектуралық стиль әкелді.
• Уильям Рэндольф Херст (William Randolph Hearst): Көрегендігі мен байлығы Джолонды аңшылық пен демалысқа арналған элиталық орынға айналдырған, артына маңызды ғимараттар қалдырған газет магнаты.
• Томас Тидболл (Thomas Tidball): XIX ғасырдағы әйгілі Tidball Store дүкенінің негізін қалаушы, ол елді мекенді дилижанс бағытындағы маңызды сауда нүктесіне айналдырды.
• Бонавентура Ситхар (Buenaventura Sitjar): Францискандық миссионер, миссияның алғашқы жетекшілерінің бірі, ондаған жылын жергілікті салинан үндістерінің тілі мен мәдениетін зерттеуге арнаған.