Belleville

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Белвилл тарихы 1814 жылдан басталады, сол кезде Джордж Блэр қалалық алаң құру үшін өзінің бір акр жерін сыйға тартқан. Елді мекен ресми түрде 1819 жылы ауыл ретінде тіркеліп, 1850 жылы қала мәртебесін алды.

Қаланың атауы француздың «belle» (әдемі) және «ville» (қала) сөздерінен шыққан. Бұл атау жаңа қоныстанушыларды тарту және аймақтың тартымды имиджін қалыптастыру үшін арнайы таңдалған деп есептеледі.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Белвиллдің дамуы сәтті географиялық орналасуы мен әкімшілік шешімдердің үйлесімімен алдын ала анықталды:

• Әкімшілік мәртебе: Сент-Клер округінің әкімшілік орталығын Кахокиядан Белвиллге көшіру туралы шешім шешуші сәт болды. Бұл қалаға басқару және сот істерімен байланысты адамдардың тұрақты келуін қамтамасыз етті, сондай-ақ инфрақұрылымның дамуына серпін берді.
• География: Ойпатты және жиі су тасқынына ұшырайтын Кахокиядан айырмашылығы, Белвилл төбеде орналасқан болатын. Бұл оны өмір сүру үшін қауіпсіз әрі салауатты орынға айналдырды, бұл XIX ғасырда маңызды фактор болды.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері

Қала өзінің алғашқы онжылдықтарында-ақ оның болашағын анықтайтын бірегей белгілерге ие болды:

• Неміс ықпалы: XIX ғасырдың ортасында Белвилл неміс иммигранттары үшін тартылыс орталығына айналды, олардың көбі Еуропадан саяси себептермен кеткен жоғары білімді адамдар еді. Оларды «латын фермерлері» деп атаған және олар қаланың мәдениетіне, біліміне және сәулетіне орасан зор ықпал етті.
• Өнеркәсіптік серпіліс: Аймақта бай көмір кен орындарының табылуы Белвиллді Иллинойс штатының маңызды индустриялық торабына айналдырды. Көмір шахталары мен кейінгі өндірістің дамуы, соның ішінде шойын пештерін жасау және құю ісі, ұзақ жылдар бойы жергілікті экономиканың негізі болды.

Негізгі тарихи кезеңдер

Белвилл тарихы оны шағын қоныстан маңызды аймақтық орталыққа айналдырған оқиғаларға толы. Төменде қала дамуының негізгі сәттерінің хронологиясы берілген:

• 1814 — Джордж Блэр қалалық алаң құру үшін жер телімін береді, бұл қаланың іс жүзінде негізі қаланғанын және Сент-Клер округі орталығының осында көшірілгенін білдіреді.
• 1819 — Белвилл ресми түрде ауыл ретінде тіркеледі және алғашқы жергілікті қамқоршылар кеңесі құрылады.
• 1830-жылдар — «Латын фермерлерінің» келуімен қаланы аймақтың мәдени және интеллектуалдық орталығына айналдырған неміс иммиграциясының жаппай толқыны басталады.
• 1842 — Белгілі ағылшын жазушысы Чарльз Диккенс Америкаға саяхаты кезінде Белвиллге келіп, жергілікті пейзаждарды атап өтеді.
• 1850 — Халық санының өсуіне және экономикалық дамуға байланысты Белвилл ресми түрде қала мәртебесін алады.
• 1866 — Белвилл филармониялық қоғамы құрылады, оның оркестрі бүгінде АҚШ-тағы екінші ең көне үздіксіз жұмыс істейтін симфониялық ұжым болып табылады.
• XIX ғасырдың соңы — Құю зауыттарының шоғырлануы мен шойын бұйымдарын өндіруге байланысты қала «Пештердің әлемдік астанасы» деген бейресми атаққа ие болады.
• 1917 — Қала маңында Скотт-Филд ұшу алаңы (қазіргі Скотт әскери-әуе базасы) ашылады, ол аймақтың ең маңызды жұмыс берушісі және экономикалық серіктесі болады.
• 1960-жылдар — Қалалық инфрақұрылымды белсенді жаңғырту және тарихи орталықтың келбетін өзгерткен тұрғын үй маңындағы аудандарды кеңейту кезеңі.
• 2001 — MetroLink жеңіл метро желісінің іске қосылуы Белвилл мен Сент-Луис орталығы арасындағы тікелей және ыңғайлы байланысты қамтамасыз етеді.
• 2014 — Қала өзінің 200 жылдығын ауқымды түрде атап өтіп, мерейтойға орай бірқатар фестивальдер мен тарихи реконструкциялар өткізеді.

Қаланың даму және трансформация кезеңдері

Белвиллдің эволюциясы — бұл ауылшаруашылық қонысынан маңызды индустриялық, содан кейін Сент-Луис агломерациясының қызмет көрсету орталығына дейінгі жол. Төменде қаланың қазіргі келбетін анықтаған негізгі кезеңдер берілген:

• Индустрияландыру және көмір серпілісі (XIX ғасырдың ортасы — XX ғасырдың басы). Бай көмір кен орындарының табылуы экономикалық өсудің катализаторы болды. Бұл теміржол мен ауыр өнеркәсіптің қарқынды дамуына әкелді.
  Маңызы: Қаланың ірі өндіріс торабына айналуы және «Пештердің әлемдік астанасы» (Stove Capital of the World) мәртебесін алуы.
• Неміс қоныстанушыларының сәулеттік мұрасы (XIX ғасыр). Германиядан жаппай иммиграция «кірпіш коттедждердің» бірегей сәулет стилінің қалыптасуына және күшті қоғамдық институттардың (кітапханалар, музыкалық қоғамдар) құрылуына әкелді.
  Маңызы: Қаланың мәдени коды мен оның бүгінгі күнге дейін сақталған және қорғалатын визуалды бірегейлігінің қалыптасуы.
• Скотт әскери-әуе базасымен интеграция (1917 жылдан бастап). Кейіннен Скотт әскери-әуе базасына (Scott Air Force Base) айналған ұшу алаңының ашылуы еңбек нарығын түбегейлі өзгертті.
  Маңызы: Экономикалық вектордың өндірістен қорғаныс секторына және қызмет көрсету саласына ауысуы. Бүгінде база жергілікті экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз ететін аймақтағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады.
• Білім беру кластерін құру (1946 жыл). Қазіргі уақытта Иллинойс оңтүстік-батыс колледжі (SWIC) ретінде белгілі колледждің негізі қаланды.
  Маңызы: Белвилл бүкіл Metro East аймағы үшін жоғары білім беру орталығына айналып, студенттерді тартып, жергілікті халықтың біліктілігін арттырды.
• Сент-Луиспен көліктік интеграция (2001 жыл). MetroLink жеңіл метро желісінің Белвиллге дейін ұзартылуы.
  Маңызы: Маятниктік миграцияның жеңілдеуі және мегаполисте жұмыс істейтін, бірақ тыныш жерде тұруды қалайтындар үшін қаланың тартымдылығын арттыру.
• Тарихи орталықты қайта жандандыру (қазіргі кезең). Көшелерді абаттандыру бағдарламалары (Streetscape) және Art on the Square сияқты ауқымды фестивальдердің іске қосылуы.
  Маңызы: Даунтаунды таза сауда ауданынан ұлттық деңгейде танылған демалыс, өнер және оқиғалық туризм орталығына айналдыру.

Сәулет эволюциясы және қала құрылысы

Белвиллдің қала құрылысының дамуы орталық қалалық алаңнан (Public Square) тарайтын классикалық көшелер торынан басталды. Төбеде орналасуының арқасында қала сол кездегі ойпатты елді мекендерге тән ретсіз құрылыстан аман қалды. Қаланың сәулеттік бейнесі Орта Батыстың типтік американдық дәстүрлері мен неміс иммигранттарының күшті ықпалының араласуымен ерекшеленіп, танымал жергілікті колорит қалыптастырды.

Сәулет стильдері мен тарихи дәуірлер

Белвиллдің құрылысы оның экономикалық гүлдену кезеңдерін нақты көрсетеді. Қаланың келбетін қалыптастыратын бірнеше негізгі бағыттарды бөліп көрсетуге болады:

• Неміс вернакулярлық стилі (XIX ғасырдың ортасы). Ескі Белвиллдің ең айрықша белгісі — «German street-bred houses» деп аталатын үйлер. Бұл алдыңғы бақшасы жоқ, тікелей тротуарға жақын салынған бір қабатты кірпіш коттедждер. Қарапайым, сенімді және функционалды бұл үйлер алғашқы неміс қоныстанушыларының прагматизмін көрсетеді.
• Викториандық эклектика (XIX ғасырдың соңы). Өнеркәсіптік байлықтың өсуімен қалада сәнді зәулім үйлер пайда болды. Тарихи аудандарда мыналар басым:
  • Итальянат: Көпестер арасында танымал болған, аласа көлбеу шатырлары мен сәндік карниздері бар үйлер.
  • Патшайым Анна: Мұнаралары мен верандалары бар күрделі асимметриялық қасбеттер.
  • Екінші Империя: Өзіне тән мансардтық шатырлары бар ғимараттар.
• Неоготика (XX ғасырдың басы). Бұл стиль қаланың діни сәулетінде айқын көрініс тауып, қауымдастықтың рухани ұмтылыстарын бейнеледі.
• Американдық қолөнер стилі (Arts and Crafts) және бунгало (XX ғасырдың басы). Қала тарихи орталықтан тыс кеңейген сайын, тұрғын аудандар 1910–1930 жылдарға тән кең террасалары бар жайлы бунгалолармен салынды.

Белгілі ғимараттар мен аудандар

Бірнеше нысандар мен аймақтар Белвиллдің сәулеттік мұрасын қабылдауда негізгі рөл атқарады:

• Әулие Петр соборы (Cathedral of Saint Peter). Неоготиканың асқақ үлгісі. Ғимарат Англиядағы Эксетер соборының үлгісі бойынша жобаланған және Иллинойс штатындағы ең ірі әрі ең әдемі соборлардың бірі болып табылады.
• Блэр тарихи ауданы (Blair Historic District). Мұнда индустрияландыру дәуіріндегі қаланың байлығын көрсететін викториандық сәулеттің үздік үлгілері шоғырланған.
• Линкольн театры (Lincoln Theatre). 1920-жылдардағы арт-деко стилін бейнелейтін, маңызды мәдени орталыққа айналған реставрацияланған кинотеатр.
• Гюстав Кернер үйі. Көрнекті саясаткер және Авраам Линкольннің досына тиесілі болған грек жаңғыруы (Greek Revival) стиліндегі тарихи ғимарат алғашқы беделді құрылыс кезеңін көрсетеді.

Көрнекті тұлғалар

Белвилл жетістіктері ұлттық және әлемдік деңгейде танылған көптеген талантты адамдардың отанына айналды. XIX ғасырдағы саясаттан қазіргі поп-мәдениетке дейін — қала тұрғындарының тарихқа қосқан үлесі өте зор.

• Густав Кёрнер (1809–1896) — Саясаткер, заңгер және дипломат
  Неміс интеллигенциясының («латын фермерлері») жарқын өкілі. Кёрнер Иллинойс штатының вице-губернаторы, АҚШ-тың Испаниядағы елшісі және Авраам Линкольннің жақын досы болған. Ол Азамат соғысы кезінде неміс иммигранттарын құлдыққа қарсы жұмылдыруда басты рөл атқарды.
• Бадди Эбсен (1908–2003) — Актер және биші
  Голливуд жұлдызына айналған Белвилл тумасы. Оның мансабы 70 жылдан астам уақытқа созылды, бірақ оған ең көп танымалдылықты «Беверли-Хиллзден шыққан ауылдықтар» (The Beverly Hillbillies) атты культтік ситкомдағы Джед Клампетт рөлі әкелді.
• Джимми Коннорс (1952 ж.т.) — Теннисші
  Әлемдік спорттың аңызы, Үлкен дулыға турнирлерінің көп дүркін жеңімпазы және әлемнің бұрынғы бірінші ракеткасы. Коннорс Белвиллде өсті, онда ол анасы мен әжесінің жетекшілігімен қоғамдық корттарда жаттығуын бастады.
• Лайман Трамбалл (1813–1896) — АҚШ сенаторы
  Мансабын Белвиллде бастаған көрнекті заңгер. Ол елдегі құлдықты ресми түрде жойған АҚШ Конституциясына енгізілген Он үшінші түзетудің тең авторы ретінде тарихқа енді.
• Джефф Твиди (1967 ж.т.) — Музыкант және ақын
  Wilco тобының негізін қалаушы және Uncle Tupelo тобының негізін қалаушылардың бірі. Твиди — альтернативті кантри жанрындағы негізгі тұлғалардың бірі. Оның музыкалық стилі мен мәтіндері көбінесе Белвиллдегі өмірдің әсерінен қалыптасқан.
• Боб Голби (1929–2022) — Кәсіби гольфші
  1968 жылғы беделді «Мастерс» турнирінің жеңімпазы. Голби бүкіл өмірінде туған қаласымен байланысын үзбей, Иллинойс жастары арасында гольфтің танымал болуына белсенді үлес қосты.
• Кен Куопис (1957 ж.т.) — Режиссер және продюсер
  «Офис» (американдық нұсқасы) сериалы және «Уәде беру — үйлену деген сөз емес» фильмі сияқты хит туындыларда жұмыс істеген танымал голливудтық режиссер. Белвиллде туып, мектеп жылдарын осында өткізген.