Abilene

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Абилин қаласының тарихы Жабайы Батысты игеру дәуірімен және көлік жолдарының дамуымен тығыз байланысты. Қала ресми түрде 1881 жылдың наурызында құрылды және оның дүниеге келуі нақты жоспарлаудың нәтижесі болды: Texas and Pacific Railway теміржол компаниясы жер учаскелерін сату бойынша ауқымды аукцион өткізіп, ол көптеген қоныс аударушыларды тартты. Жаңа елді мекен өз атауын сол кезде мал айдаудың соңғы нүктесі ретінде танылып үлгерген Канзас штатындағы Абилин қаласының құрметіне алды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шатырлы лагерьдің гүлденген қалаға айналуы географиялық және экономикалық факторлардың сәтті ұштасуының арқасында мүмкін болды:

• Теміржол магистралі: Пойыздың келуі Абилинді аймақтың негізгі көлік торабына айналдырып, фермерлер мен ранчероларға тауарларын шығыс базарларына тез жөнелтуге мүмкіндік берді.
• География және ресурстар: Батыс Техастың кең жазықтарында орналасуы мал шаруашылығын дамыту үшін тамаша жағдай жасады.
• Саяси салмақ: Негізі қаланғаннан кейін көп ұзамай, 1883 жылы Абилин көршілес Баффало-Гэп елді мекенімен Тейлор округінің әкімшілік орталығы мәртебесі үшін күресте жеңіске жетіп, аймақтағы көшбасшылығын нығайтты.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Алғашқы жылдары Абилин экономикасы «үш C»: cattle, cotton, corn (ірі қара мал, мақта, жүгері) салаларына, сондай-ақ жүн саудасына негізделді. Дегенмен, қала фронтирдегі басқа елді мекендерден өркениеттілік пен тәртіпке ұмтылысымен ерекшеленді.

Жергілікті тұрғындар ең басынан бастап рухани өмір мен ағартушылыққа үлкен көңіл бөлді. Шіркеулердің салынуы және жоғары оқу орындарының ерте негізделуі (мысалы, 1891 жылы Симмонс колледжі) Абилиннің білім мен дәстүрлі құндылықтар маңызды рөл атқаратын қала ретіндегі бірегей мәдени келбетін қалыптастырды.

Абилиннің даму хронологиясы

• 1881 — Texas and Pacific Railway теміржол компаниясы ұйымдастырған жер учаскелерін сату бойынша ауқымды аукционнан кейін қаланың ресми негізі қаланды.
• 1883 — Абилин көршілес Баффало-Гэп елді мекенімен дауыс беруде жеңіске жетіп, Тейлор округінің әкімшілік орталығы мәртебесін алады.
• 1891 — Симмонс колледжінің ашылуы (қазіргі Хардин-Симмонс университеті), қаланың ірі білім беру орталығы ретінде қалыптасуының басталуы.
• 1906 — Кейіннен аймақтағы ең ірі жекеменшік жоғары оқу орындарының бірі Абилин Христиан университетіне (ACU) айналған оқу орнының негізі қалануы.
• 1923 — МакМерри колледжінің (қазіргі университет) ашылуы, бұл Абилиннің жоғары оқу орындары көп шоғырланған қала ретіндегі беделін нығайтты.
• 1930 — Қала орталығының сәулеттік інжу-маржанына және мәдени өмірдің орталығына айналған зәулім Paramount театрының ашылуы.
• 1956 — Қаланың экономикалық өсуі мен инфрақұрылымының дамуындағы негізгі факторға айналған Дайс әскери-әуе базасының (Dyess Air Force Base) ресми жұмысын бастауы.
• 1966 — Уақыт өте келе отбасылық демалысқа арналған негізгі туристік орындардың біріне айналған Абилин хайуанаттар бағының негізі қалануы.
• 1992 — 1909 жылы салынған тарихи қонақ үйдің реставрацияланған ғимаратында The Grace Museum мәдени кешенінің ашылуы.
• 2004 — Жабайы Батыс тарихы озық голографиялық технологиялар арқылы ұсынылған инновациялық Frontier Texas! мұражайының іске қосылуы.
• 2018 — Абилин өзінің фестивальдері мен ертегі кейіпкерлерінің мүсіндерінің арқасында ресми түрде «Американың ертегілер астанасы» (Storybook Capital of America) құрметті атағын алады.

Абилиннің қайта құрылу және даму кезеңдері

Абилиннің дамуы — бұл теміржол жанындағы уақытша лагерьден білім, медицина және мәдениеттің аймақтық орталығына айналу тарихы. Қаланың қазіргі келбетін айқындаған бірнеше негізгі белестерді атап өтуге болады:

• Теміржол бастауы және жоспарлау (1881)
  Қаланың негізі қалануы Техас-Тынық мұхиты теміржолын төсеумен тікелей байланысты болды.
  Маңызы: Бұл оқиға Абилинді бірден ұлттық экономикаға қосып, оны мал мен жүн тасымалдаудың негізгі логистикалық торабына айналдырды, бұл оның бастапқы аграрлық-саудалық сипатын айқындады.
• «Батыс Техас Афинасын» қалыптастыру (1891–1923)
  Бірнеше онжылдық ішінде қалада үш ірі университет ашылды: Хардин-Симмонс, Абилин Христиан университеті және МакМерри университеті.
  Маңызы: Қуатты білім беру кластерінің құрылуы қалаға аграрлық аймақ үшін тән емес интеллектуалдық және мәдени мәртебе, сондай-ақ жастардың ағылуын және тұрақты жұмыс орындарын қамтамасыз етті.
• Мұнай бумы және әртараптандыру (XX ғасырдың ортасы)
  Соғыстан кейінгі жылдары Абилин аймақтың мұнай өндіру өнеркәсібі үшін маңызды сервистік орталыққа айналды.
  Маңызы: Мұнай капиталының келуі қалалық инфрақұрылымды жаңғыртуға, жаңа тұрғын аудандарды салуға және экономиканың тек ауыл шаруашылығына тәуелділігін азайтуға мүмкіндік берді.
• Дайс әскери-әуе базасының ашылуы (1956)
  Стратегиялық авиабазаның құрылуы қала тарихындағы ең ықпалды оқиғалардың бірі болды.
  Маңызы: База аймақтағы ең ірі жұмыс берушіге айналып, мыңдаған жаңа тұрғындарды тартты және қызмет көрсету саласы мен тұрғын үй құрылысының дамуын ынталандырып, қаланың ондаған жылдар бойғы экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етті.
• Тарихи орталықты жаңғырту (1980–1990-жылдар)
  Ескі ғимараттарды бұзудың орнына, қала билігі мен меценаттар реставрация жолын таңдап, Paramount театрын қалпына келтірді және Grace қонақ үйін мұражай кешеніне айналдырды.
  Маңызы: Бұл қала құрылысы шешімі Абилиннің бірегей сәулеттік келбетін сақтап қалды және іскерлік орталықты (даунтаун) жандандырып, мәдени туризмнің дамуына негіз қалады.
• «Балалар әдебиетінің астанасы» брендингі (2010-жылдар)
  Ұлттық балалар әдебиеті иллюстрациясы орталығының (NCCIL) белсенді дамуы және қала бойынша ертегі кейіпкерлерінің мүсіндерін орнату.
  Маңызы: Бірегей туристік имидждің қалыптасуы Абилинге Техастың басқа қалаларының арасында ерекшеленуге мүмкіндік беріп, отбасылық туристерді тартып, қауымдастықтың мәдени бірегейлігін нығайтты.

Қала құрылысының дамуы және сәулеттік келбеті

Абилин сәулеті — бұл техас қаласының дамуының көрнекі шежіресі: теміржол бойындағы функционалдық ғимараттардан бастап мұнай бумы кезіндегі талғампаз зәулім үйлер мен заманауи қоғамдық кеңістіктерге дейін. Қаланың бастапқы жоспары теміржол желілеріне негізделді, бұл тарихи орталықта (Даунтаун) көшелердің қатаң ортогональды торын қалыптастырды, ол соғыстан кейінгі жылдары қала маңындағы еркін және кең құрылыстармен алмасты.

Сәулет стильдері мен дәуірлері

Қала келбетінде бірнеше негізгі бағыттар тоғысқан, олардың әрқайсысы аймақтың экономикалық дамуының белгілі бір кезеңіне сәйкес келеді:

• XIX–XX ғасырлар тоғысы (Ерте коммерциялық стиль және Миссионерлік жаңғыру): Қаланың күрделі кейіпке енген кезеңі. Ғимараттар беріктікке басымдық беріле отырып, кірпіштен тұрғызылды. Коммерциялық құрылыстың утилитарлығын прерий стилінің элементтерімен үйлестіретін The Grace Museum (бұрынғы Grace қонақ үйі, 1909) бұған жарқын мысал бола алады.
• 1920–1930-жылдар (Арт-деко және Испан колониялық жаңғыруы): Абилин сәулетінің «алтын ғасыры». Мұнайдан түскен табыстардың арқасында қалада алғашқы зәулім ғимараттар пайда болды. Бұл кезеңнің доминанты — өзіне тән геометриялық ою-өрнектері мен сатылы силуэті бар 16 қабатты арт-деко стиліндегі Hotel Wooten (1930) мұнарасы болды.
• XX ғасырдың ортасы (Модернизм және Ранчо): Соғыстан кейінгі қарқынды даму мен авиабазаның ашылуы тұрғын үй құрылысының кеңеюіне алып келді. Сәулет өнерінде функционализм мен тұрғын орамдардағы ранчо стилі (Ranch-style) басым бола бастады, ал қоғамдық ғимараттар интернационалдық стильдің қатаң, минималистік сипаттарына ие болды.
• XX ғасырдың соңы – XXI ғасырдың басы (Постмодернизм және Бейімделгіш сәулет): Қазіргі кезең тарихи ғимараттарды ұқыпты реконструкциялаумен және тарихты жаңаша түсіндіретін жаңа нысандардың құрылысымен сипатталады. Frontier Texas! мұражайы — шекаралық форттардың эстетикасына сілтеме жасайтын, өңделмеген тас пен батыл формаларды қолданатын заманауи сәулеттің үлгісі.

Қаланы қалыптастырған маңызды ғимараттар

Жалпы құрылыстан бөлек, Абилинде қаланың сәулеттік тірегі болып табылатын нысандар бар:

• Paramount театры (1930): Мавритандық сарыны бар испан колониялық жаңғыруы стиліндегі жауһар. Бұл классикалық «атмосфералық театр», оның интерьері испан ауласының үстіндегі түнгі аспан елесін жасайды.
• Texas & Pacific вокзалы (1910): Миссионерлік жаңғыру стиліндегі, қаланың негізін қалаудағы теміржолдың рөлін бейнелейтін, танымал аркалы терезелері мен плиткалы шатыры бар ғимарат.
• Cypress ғимараты (бұрынғы Windsor қонақ үйі): XX ғасырдың басындағы коммерциялық сәулеттің үлгісі, ол ревитализацияның арқасында тарихи қасбетін сақтап қалып, қаланың жаңартылған орталығының маңызды бөлігіне айналды.

Абилинмен байланысты танымал тұлғалар

Абилин спортта, өнерде, музыкада және әскери істе жетістікке жеткен көптеген дарынды адамдардың туған жері немесе өміріндегі маңызды кезеңі болды. Міне, ең маңызды тұлғалардың кейбірі:

• Джессика Симпсон (Jessica Simpson)
  Әнші, актриса, дизайнер және тележүргізуші
  Абилинде туған, 2000-жылдардың басындағы ең танымал поп-жұлдыздардың бірі. Музыкалық мансабынан бөлек, сән саласында табысты бизнес-империя құрды. Оның қаламен байланысы жиі оның техастық тамырлары контекстінде айтылады.
• Уильям Эдвин Дайс (William Edwin Dyess)
  АҚШ ӘӘК подполковнигі, Екінші дүниежүзілік соғыстың батыры
  Батаан өлім маршынан аман қалып, тұтқыннан батыл қашып шыққан аңызға айналған ұшқыш. Ол көршілес Олбаниде туғанымен, оның есімі Абилинмен тығыз байланысты: оның құрметіне қаланың негізгі нысаны болып табылатын Дайс әскери-әуе базасы (Dyess Air Force Base) аталған.
• Бобби Морроу (Bobby Morrow)
  Жеңіл атлет, Олимпиада чемпионы
  1950-жылдары «ең жылдам ақ нәсілді адам» деп аталған спорт аңызы. Абилин Христиан университетінің (ACU) студенті бола тұра, ол 1956 жылы Мельбурнде өткен Олимпиада ойындарында үш алтын медаль жеңіп алып, қаланы халықаралық деңгейде танымал етті.
• Винни Пол (Vinnie Paul)
  Рок-музыкант, барабаншы және продюсер
  Абилинде дүниеге келген. Аңызға айналған Pantera грув-метал тобының және Hellyeah тобының негізін қалаушылардың бірі болды. Бүкіл әлемдегі ауыр музыканың дамуына орасан зор ықпал етті.
• Шарлин Харрис (Charlaine Harris)
  Жазушы
  Мистикалық детектив жанрындағы бестселлерлердің авторы, көбіне «Вампир құпиялары» («Нағыз қан» сериалының негізі болған) кітаптар сериясымен танымал. Харрис Абилинде тұрған және мұнда Хардин-Симмонс университетін бітірген.
• Фесс Паркер (Fess Parker)
  Кино және теледидар актері
  1950-жылдардағы Disney студиясының жұлдызы, халық батырлары Дэви Крокетт пен Дэниэл Бунның рөлдерімен танымал болған. Паркер Голливудтағы табысты мансабын бастамас бұрын Абилиндегі Хардин-Симмонс университетінде оқыған.
• Мэйсон Уильямс (Mason Williams)
  Гитарашы, композитор және сценарист
  Абилин тумасы, өзінің үш «Грэмми» сыйлығын алған «Classical Gas» аспаптық композициясымен танымал. Сондай-ақ танымал The Smothers Brothers Comedy Hour телешоуының бас сценарисі болған.